วิธีบันทึกน้ำหนักควายและอ่านกราฟใน Farmeter Buff

น้ำหนักเป็นตัวเลขในฟาร์มไม่กี่ตัวที่บอกอะไรได้หลายอย่างในคราวเดียว ถ้าลูกกระบือได้อาหารดีและสุขภาพแข็งแรง ตัวเลขบนตาชั่งจะบอกเอง ถ้ามีอะไรผิดปกติ น้ำหนักจะขึ้นช้าลงก่อนที่เราจะมองเห็นด้วยตาครับ นี่คือเหตุผลที่ Farmeter Buff แอปจัดการฟาร์มกระบือของ Farmeral ให้การเจริญเติบโตเป็นข้อมูลหลัก หน้าแอปในสโตร์ก็เขียนไว้ว่าใช้ "record data such as growth, breeding tracking, health, and pedigree history" คือบันทึกการเจริญเติบโต การผสมพันธุ์ สุขภาพ และประวัติพันธุ์ (Google Play, App Store)

บทความนี้พูดถึงงานเดียว คือ วันชั่งน้ำหนัก ทำอย่างไรให้กรอกค่าของกระบือหลายตัวลงแอปได้เร็วและไม่ผิด แล้วอ่านกราฟอย่างไรให้ตัวเลขช่วยตัดสินใจได้ ผมเพิ่มหัวข้อสั้น ๆ ว่าทำไมสายวัดรอบอกจึงใช้แทนตาชั่งได้ไว้ด้วย เพราะหลายฟาร์มไม่มีตาชั่งปศุสัตว์ครับ

                                                                
  kg  │   o your farm   - - herd average                        
      │                                                         
      ┤                                                         
      │                                                         
      │                                            - -  herd avg
      │                              - - - - - - -              
      ┤                        - - -                            
      │                  - - -                                  
      │            o - -                                        
      │         ···-                                            
      ┤       o· -                                              
      │      /                                                  
      │    //                                                   
      │  o/                                                     
      └──┬────┬────┬────┬────┬────┬────┬────┬────┬────┬────month
         0              3              6              9         
                                                                

บันทึกการเจริญเติบโตเก็บอะไรบ้าง

ใน Farmeter Buff บันทึกการเจริญเติบโต เก็บค่าร่างกาย 4 อย่าง ไม่จำเป็นต้องกรอกครบทั้ง 4 ช่องทุกครั้ง วันนั้นวัดอะไรได้ก็กรอกเท่านั้นครับ

แอปจะให้วัดค่าเหล่านี้ตามอายุนับจากวันเกิด ได้แก่ แรกเกิด, 240 วัน (ประมาณ 8 เดือน), 400 วัน (ประมาณ 13 เดือน), 600 วัน (ประมาณ 20 เดือน) และ 720 วัน (2 ปี) อายุชุดนี้เป็นปุ่มให้เลือกในหน้าบันทึก และเป็นอายุที่แอปจะแจ้งเตือนให้วัดด้วย (อ่านเรื่องการแจ้งเตือนได้ด้านล่าง)

ทำไมสายวัดยังสำคัญ เมื่อฟาร์มไม่มีตาชั่ง

ตาชั่งให้ค่าแม่นที่สุด แต่ราคาสูงและขนย้ายไปตามหมู่บ้านลำบาก รอบอกจึงเป็นทางเลือกที่ดีรองลงมา และไม่ใช่การเดา นักวิจัยไทยวัดกระบือปลักแล้วพบว่ารอบอกสัมพันธ์กับน้ำหนักตัวสูงมาก งานวิจัยชิ้นหนึ่งใช้ข้อมูล 517 ครั้งจากกระบือ 172 ตัว ได้ค่าสหสัมพันธ์ประมาณ 0.95 ถึง 0.96 และเลือกสมการแบบ Quadratic ซึ่งแม่นยำที่สุดในบรรดาสมการที่ทดสอบ มาใช้ทำสายวัดรอบอก ไว้ใช้ในฟาร์มที่ไม่มีตาชั่ง (วารสารวิทยาศาสตร์เกษตรและการจัดการ พ.ศ. 2563) งานนี้ศึกษากระบือตั้งแต่แรกเกิดจนโตเต็มวัย และค่าสัมประสิทธิ์ของสมการต่างจากสมการด้านล่างเล็กน้อย

งานต่อยอดของคณะผู้วิจัยชุดเดียวกันที่ตีพิมพ์ใน Buffalo Bulletin ใช้กระบืออายุ 0 ถึง 25 เดือน และเผยแพร่สมการนี้ซึ่งมีความแม่นยำ 98.92% (Raungprim และคณะ พ.ศ. 2564)

น้ำหนักโดยประมาณ (กก.) = 0.0233 × รอบอก² − 2.9263 × รอบอก + 129.81 โดยรอบอกมีหน่วยเป็น ซม.

ผู้วิจัยสรุปว่าการวัดรอบอกเพียงค่าเดียวด้วยสายวัดในภาคสนามประมาณน้ำหนักได้อย่างน่าเชื่อถือ (Raungprim และคณะ พ.ศ. 2564) ตัวอย่างเช่น รอบอก 150 ซม. คำนวณได้ประมาณ 215 กก. แต่มีข้อควรระวัง 2 ข้อ ข้อแรก สมการนี้สร้างจากกระบือปลักอายุน้อย จึงควรใช้อย่างระมัดระวังกับกระบือที่อายุมากกว่านั้นหรือต่างจากกลุ่มที่ศึกษามาก ข้อสอง ค่าประมาณไม่ใช่การชั่งจริง ถ้ามีตาชั่ง ให้บันทึกน้ำหนักจริง แล้วบันทึกรอบอกคู่กันไว้ครับ

                                                                
                                          ┌──────────────────┐  
                                          │ HEART GIRTH      │  
                    ┌─────────────────────│                  │  
                    │                     │   --- cm         │  
                    │                     └──────────────────┘  
     ,-~~~-.        │                                           
    ((  __  ))___________________                               
      \(oo)/                     `\                             
       \  /                        | \                          
        `'|                        |  ~                         
          |                        |                            
          `\______________________/                             
           ||  ||           ||  ||                              
 |   /  / |||| ||   / /   / || ||| / |  /   /  / /  |  |   / /  
________________________________________________________________
                   ^ just behind the front legs                 
                                                                

นิสัยเล็ก ๆ ที่ทำให้ค่าจากสายวัดเทียบกันได้ทุกเดือน: วัดตำแหน่งเดิมทุกครั้ง ให้กระบือยืนตรงเท้าเสมอกัน ดึงสายให้แนบตัวแต่ไม่รัดแน่น และถ้าเป็นไปได้ให้คนเดิมเป็นคนวัดครับ

ขั้นที่ 1: เลือกตัวที่จะวัด

เปิดเมนู จดบันทึก แล้วเลือก การเจริญเติบโต แอปจะให้ เลือกฝูงสำหรับบันทึก ก่อน มีให้เลือก 3 แบบ

• ทั้งหมดในฟาร์ม: กระบือทุกตัวในฟาร์ม เหมาะกับวันชั่งน้ำหนักทั้งฟาร์ม
• เลือกฝูงนี้: เฉพาะฝูงเดียว เช่น ฝูงแม่พันธุ์ หรือฝูงกระบือขุน
• เลือกปศุสัตว์ทีละตัว: ค้นหาจากชื่อหรือเบอร์ แล้วติ๊กเลือกหลายตัว เหมาะกับวันที่มีกระบือเข้าซองไม่กี่ตัว

ถ้าใช้ครั้งแรก ให้มองหาปุ่ม คู่มือ ที่มุมขวาบน ปุ่มนี้เปิดคู่มือแบบทีละขั้นตอนของหน้าบันทึก ควรเปิดดูสักครั้งก่อนถึงวันชั่งจริงครับ

ขั้นที่ 2: เลือกวันที่ หรือเลือกช่วงอายุ

ขั้นต่อไปคือบอกแอปว่าค่าที่วัดเป็นของวันไหน ทำได้ 2 แบบ

1. เลือกวันที่จดบันทึก: ใช้วันที่เดียวกันทุกตัว เหมาะเมื่อชั่งทุกตัวในวันนี้
2. เลือกช่วงอายุที่ต้องการวัด: แตะ แรกเกิด, 240 วัน, 400 วัน, 600 วัน หรือ 720 วัน แล้วแอปจะคำนวณวันที่บันทึกของแต่ละตัวจากวันเกิดของตัวนั้นเอง ช่วยให้การเทียบตามอายุถูกต้อง แม้จะชั่งลูกกระบือเร็วหรือช้ากว่ากำหนดไปไม่กี่วัน

ถ้ากระบือตัวไหนอายุยังไม่ถึงช่วงที่เลือก แอปจะแจ้งให้ทราบและปิดช่องกรอกของตัวนั้น จะได้ไม่เผลอบันทึกน้ำหนัก 600 วันให้กระบืออายุ 1 ปีครับ

ขั้นที่ 3: กรอกค่าทีละตัว

หน้าบันทึกแสดงการ์ดกระบือทีละตัว มีเบอร์ อายุ และรูปภาพ ให้กรอกตัวเลขในช่องที่วัดมา จากนั้นปัดซ้าย/ขวา หรือกด ก่อนหน้า / ถัดไป เพื่อเปลี่ยนไปตัวอื่นตามลำดับ บนการ์ดมีค่าที่บันทึกครั้งก่อนและส่วนต่างจากครั้งนั้นด้วย ช่วยให้เห็นตัวเลขที่พิมพ์ผิดได้ทันทีครับ

  ┌──────────────────────────┐                              
  │ Growth record        ▮▮▮ │                              
  │──────────────────────────│                              
  │                          │              .--.            
  │ #101  age 400 d          │            .(    ).          
  │ last  398 kg             │           (___.____)         
  │                          │                              
  │ Weight (kg)              │          farm records        
  │ >                        │                              
  │                          │                ·             
  │                          │                ·             
  │                          │                ·             
  │          ●  ○  ○         │                ·             
  │     < swipe or Next >    │                ·             
  │                          │                ·             
  │                          │                ·             
  │   [ Confirm and submit ] │·················             
  │                          │                              
  │  nothing sent yet        │                              
  └──────────────────────────┘                              

แอปมีตัวช่วยกันพลาด 3 อย่าง

• ตรวจค่าที่ผิดปกติ ถ้าค่าดูเป็นไปไม่ได้ (เช่น รอบอกต่ำกว่า 50 ซม.) แอปจะขึ้นว่า ค่าสูงเกินไป หรือ ค่าต่ำเกินไป และก่อนบันทึกจะสรุปให้ดูว่ามีกี่ตัว กี่ค่า ที่อาจผิดปกติ เลือก กลับไปแก้ไข ได้ หรือถ้าตรวจแล้วว่าถูกต้องก็เลือก บันทึกต่อ
• เตือนข้อมูลที่ยังไม่บันทึก ถ้าจะออกจากหน้า หรือยกเลิกการเลือกตัวที่ยังมีค่าค้างอยู่ แอปจะถามก่อนและแสดงรายชื่อตัวที่ข้อมูลจะหายไป
• ส่งครั้งเดียวตอนท้าย ข้อมูลยังไม่ถูกส่งจนกว่าจะกด ยืนยันและส่ง ตรวจหน้าสรุปให้เรียบร้อยก่อนกด

หลังบันทึกแล้ว ดูย้อนหลังได้ที่ ประวัติการวัด ซึ่งเรียงบันทึกการเจริญเติบโตตามวันที่ และบอกว่าใครเป็นผู้บันทึก กรองดูช่วง 6 เดือน 12 เดือน หรือ 18 เดือนล่าสุดได้

การแจ้งเตือน: แอปจะเตือนให้วัดเมื่อไร

ไม่ต้องจำปฏิทิน 240/400/600/720 วันเอง สำหรับกระบือทุกตัวที่มีวันเกิด Farmeter จะสร้างการแจ้งเตือนให้วัดค่าเมื่อถึงอายุแต่ละช่วง การแจ้งเตือนจะเปิดค้างไว้ช่วงสั้น ๆ รอบวันครบอายุ เมื่อบันทึกการเจริญเติบโตภายในช่วงนั้นแล้ว การแจ้งเตือนจะถือว่าเสร็จครับ

การแจ้งเตือนเข้ามาที่กล่อง การแจ้งเตือน ในแอป ซึ่งมีในทุกแพ็กเกจ และยังส่งผ่าน LINE ได้ด้วย โดยผู้ช่วยของ Farmeral ชื่อ เจ้าบุญมี หน้าแอปในสโตร์เขียนไว้ว่าเชื่อมกับ "Line OA 'เจ้าบุญมี'" เพื่อรับการแจ้งเตือนในแอป LINE ได้โดยตรง (Google Play) ตามตารางแพ็กเกจบนเว็บไซต์ การแจ้งเตือนข้อมูลผ่านแชตบอตเจ้าบุญมีมีตั้งแต่แพ็กเกจ Growth ขึ้นไป (ตารางแพ็กเกจ) ข้อความใน LINE จะบอกงาน (วัดค่าสัตว์) และอายุที่ครบกำหนด เช่น "ครบ 240 วัน (8 เดือน)"

การอ่านกราฟ

การกรอกข้อมูลเป็นแค่ครึ่งเดียวของงาน เมนู การวิเคราะห์ คือที่ที่ตัวเลขกลายเป็นภาพ Farmeral อธิบายว่าเป็นการวิเคราะห์ข้อมูลแบบ realtime (Farmeter Buff) และแอปเวอร์ชัน 1.2.0 ได้เพิ่มกราฟในหน้าวิเคราะห์ (Google Play) ฝั่งการเจริญเติบโตมีกราฟ 3 แบบที่ควรรู้จักครับ

แนวโน้มการเจริญเติบโตของแต่ละค่า

แนวโน้มการเจริญเติบโต แสดงทีละค่า (น้ำหนัก รอบอก ความยาวลำตัว หรือความสูง) เป็นรายเดือน เส้นคือค่าเฉลี่ยรายเดือน แถบสีคือช่วงค่าต่ำสุดถึงสูงสุดของเดือนนั้น ให้ดูความชันของเส้น ถ้าเส้นเริ่มแบนแต่แถบยังกว้าง มักแปลว่ามีกระบือบางตัวโตไม่ทัน ไม่ใช่ทั้งฝูงครับ

กระบือแต่ละตัวยังมีกราฟการเจริญเติบโตของตัวเองในหน้ารายละเอียดสัตว์ ใช้ติดตามลูกกระบือตัวเดียวเทียบกับประวัติของมันเองได้

Box Plot การกระจายตัว

Box Plot การกระจายตัว จัดกลุ่มกระบือตามอายุที่บันทึก (แรกเกิด, 240 วัน และอื่น ๆ) แล้วแสดงว่าแต่ละกลุ่มกระจายตัวมากน้อยแค่ไหน ในกราฟแบบนี้ กล่องคือกระบือครึ่งกลางของกลุ่ม ตั้งแต่ควอร์ไทล์ล่างถึงควอร์ไทล์บน เส้นในกล่องคือค่ามัธยฐาน ส่วนหนวดลากไปทางตัวที่เบาที่สุดและหนักที่สุด (NIST/SEMATECH e-Handbook)

พูดแบบชาวฟาร์ม กล่องเตี้ยคือกลุ่มที่โตสม่ำเสมอ กล่องสูงคือกลุ่มที่ปนกัน หนวดล่างที่ยาวคือลูกกระบือที่ควรไปดูให้ถึงตัว ถ้าฟาร์มเป็นสมาชิกสหกรณ์ เปิด แสดงค่าเฉลี่ยสหกรณ์ เพื่อวาดค่าเฉลี่ยของสหกรณ์ลงบนกราฟเดียวกันได้ครับ

โครงสร้างฝูงตามอายุและเพศ

โครงสร้างฝูงกระบือตามอายุและเพศ ไม่ใช่กราฟการเจริญเติบโต แต่ช่วยให้อ่านตัวเลขการเจริญเติบโตได้ถูก ถ้าฝูงส่วนใหญ่อายุไม่ถึงปี น้ำหนักเฉลี่ยที่ต่ำเป็นเรื่องปกติ ไม่ใช่สัญญาณเตือนครับ

กระดานคะแนน: เทียบกับฟาร์มอื่น

กระดานคะแนน ตอบคำถามที่ชาวฟาร์มหลายคนอยากรู้ว่า ฝูงของเราเทียบกับคนอื่นแล้วเป็นอย่างไร โดยเปรียบเทียบ ค่าเฉลี่ยน้ำหนักกระบือ ที่อายุเดียวกับช่วงแจ้งเตือน (240, 400, 600 และ 720 วัน) มี 2 แท็บ คือ ฟาร์มในสหกรณ์ และ ตามพื้นที่ นี่คือเหตุผลที่ควรวัดให้ตรงอายุ ค่าเฉลี่ย 400 วันจะมีความหมายก็ต่อเมื่อทุกฟาร์มชั่งตอนอายุประมาณ 400 วันครับ

สิ่งที่ควรรู้เกี่ยวกับกระดานคะแนน

• ฟาร์มต้องเป็นสมาชิกสหกรณ์ก่อน จึงจะดูอันดับได้
• ฟาร์มนอกสหกรณ์จะแสดงเฉพาะอันดับและค่าเฉลี่ย ชื่อฟาร์มจะถูกแทนด้วยข้อความ เช่น "ฟาร์มลำดับที่ 3" ฟาร์มอื่นจะไม่เห็นชื่อฟาร์มของเรา เว้นแต่อยู่สหกรณ์เดียวกัน
• แพ็กเกจ Free ยังไม่มีอันดับฟาร์ม ตามตารางแพ็กเกจบนเว็บไซต์ กระดานคะแนนระดับจังหวัดมากับแพ็กเกจแบบเสียเงิน ส่วนระดับภูมิภาคและประเทศอยู่ในแพ็กเกจ Professional ขึ้นไป "เมื่อเปิดให้บริการ" (แพ็กเกจ Farmeter Buff) ดูรายละเอียดล่าสุดได้ที่หน้านั้น

เรื่อง Farmeter Beef

Farmeral มี Farmeter Beef สำหรับโคเนื้อด้วย ตอนนี้ยังเป็น Beta และเปิดใช้เฉพาะฟาร์มพาร์ทเนอร์ (Farmeter Beef) หน้าเว็บอธิบายการเจริญเติบโตในมุมของการขุน คือแสดง Average Daily Gain (ADG) ของโคแต่ละตัว คู่กับต้นทุนอาหารและอัตราแลกเนื้อ (FCR) รวมถึงน้ำหนักเฉลี่ยของทั้งฝูง ซึ่งผูกกับรายได้ตอนขายโดยตรง (Farmeter Beef) ตอนนี้บอกได้เท่านี้ รายละเอียดจะปรับร่วมกับฟาร์มพาร์ทเนอร์ครับ

เช็กลิสต์วันชั่งน้ำหนัก

1. วันก่อนชั่ง เปิด การแจ้งเตือน ดูว่าตัวไหนจะครบ 240, 400, 600 หรือ 720 วัน
2. เลือก ทั้งหมดในฟาร์ม เลือกฝูงเดียว หรือเลือกทีละตัว
3. ถ้าวัดตามอายุ ให้แตะปุ่มช่วงอายุ ถ้าชั่งทุกตัววันนี้ ให้เลือกวันที่เดียว
4. ชั่งน้ำหนักถ้ามีตาชั่ง และวัดรอบอกด้วยสายวัดที่ตำแหน่งเดิมทุกครั้ง
5. กรอกค่าทีละการ์ด และดูค่าครั้งก่อนไปด้วย
6. แก้ค่าที่แอปสรุปว่าผิดปกติ แล้วกด ยืนยันและส่ง
7. อีกไม่กี่วัน เปิด การวิเคราะห์ ดูแนวโน้มก่อน ตามด้วย Box Plot แล้วจึงดูกระดานคะแนน

ตัวเลขจะมีประโยชน์ขึ้นทุกครั้งที่ชั่ง ผ่านไปสองสามรอบ กราฟจะเริ่มบอกได้ว่าลูกกระบือตัวไหนต้องดูแลเพิ่ม ก่อนที่เราจะสังเกตเห็นด้วยตาครับ

แหล่งอ้างอิง

• หน้าผลิตภัณฑ์และแพ็กเกจ Farmeter Buff (Farmeral Technology)
• หน้าผลิตภัณฑ์ Farmeter Beef (Farmeral Technology)
• หน้าแรก Farmeral Technology
• Farmeter Buff บน Google Play
• Farmeter Buff บน App Store
• Raungprim T. และคณะ (พ.ศ. 2564). Live weight estimation from body measurements of swamp buffaloes. Buffalo Bulletin 40(4): 583–590
• การประมาณค่าน้ำหนักของกระบือปลักด้วยความยาวรอบอก. วารสารวิทยาศาสตร์เกษตรและการจัดการ 3(3) พ.ศ. 2563
• NIST/SEMATECH e-Handbook of Statistical Methods: Box Plot